Sanat anlayışındaki temel ayrım
Birinci dönem sanatçıları edebiyatı halkı eğitmek, yeni düşünceleri yaymak ve toplumsal fayda sağlamak için güçlü bir araç olarak görür. Hürriyet, adalet, vatan, hak ve kanun gibi kavramlar eserlerde geniş yer bulur.
İkinci dönemde siyasal ortamın etkisiyle toplumsal alandan uzaklaşma görülür. Sanat için sanat anlayışı belirginleşir; aşk, ölüm, metafizik, tabiat ve bireysel duyarlılıklar öne çıkar.
Dil ve biçim neden farklı görünür?
Birinci dönem sanatçıları halkın anlayabileceği bir dil hedeflese de uygulamada eski alışkanlıklardan tamamen uzaklaşamaz. Yine de sadeleşme fikrinin savunulması önemlidir.
İkinci dönemde estetik kaygının artmasıyla dil ağırlaşır ve anlatım daha sanatlı bir hâl alır. Şiirde eski biçimler sürerken içerik ve duyarlılık değişmeye devam eder.
Türler üzerinden değişimi izleyin
Gazete, makale, tiyatro ve roman birinci dönemin topluma ulaşma hedefini açık biçimde gösterir. Tiyatro halkı eğitmek için etkili bir araç olarak değerlendirilir.
İkinci dönemde roman ve şiirde teknik arayış ile psikolojik çözümleme güçlenir. Tiyatro eserleri yazılmaya devam etse de sahnelenme kaygısı geri planda kalabilir.
Sanatçıları iki eksende eşleştirin
Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa, Ahmet Mithat Efendi ve Şemsettin Sami birinci dönem çevresinde; Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamit Tarhan, Samipaşazade Sezai ve Nabizade Nâzım ikinci dönem çevresinde düşünülür.
Ancak yalnızca isim listesine güvenmeyin. Her sanatçının hangi türde ve hangi düşünce çizgisinde öne çıktığını da ekleyin. Böylece dönem–sanatçı–eser zinciri tamamlanır.
Tüm çalışma rehberlerini konu ve öğrenme amacına göre birlikte inceleyin.
Tüm rehberleri gör